Việc kết tội oan cho một người có thể làm tan nát cả
hai gia đình, chưa kể những hệ lụy xã hội tiêu cực kéo theo.
Sau khi đưa nhiều ý kiến phân tích, bàn luận về việc cần thiết phải ghi nhận nguyên tắc suy đoán vô tội trong BLTTHS, Pháp Luật TP.HCM
nhận được bài viết của PGS-TS Nguyễn Ngọc Điện (Phó Hiệu trưởng Trường
ĐH Kinh tế-Luật TP.HCM). Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu tới bạn
đọc.
 |
Nguyên tắc suy đoán vô tội không phải từ trên trời
rơi xuống mà là thành quả của nền văn minh, là kết quả đạt được sau
những cuộc đấu tranh nhọc nhằn đòi công lý cho những người bị kết tội
nhầm, bị xử oan.
Tình nghi chưa chắc là tội phạm
Được hưởng sự suy đoán ấy, người bị tình nghi không
cần phải dốc sức chứng minh rằng mình vô tội, thậm chí có quyền im lặng.
Chính những người được xã hội giao chức năng phát hiện, nhận dạng tội
phạm, đặc biệt là cơ quan điều tra và cơ quan công tố phải nỗ lực làm
cho công luận, tòa án tin vào những cáo buộc của mình bằng cách trưng ra
những chứng cứ buộc tội thuyết phục mà họ thu thập được.
Việc thiết lập nguyên tắc suy đoán vô tội có tác dụng kép:
Thứ nhất, đó là lời cảnh báo thường xuyên đối
với những người được xã hội giao chức năng gìn giữ, bảo đảm trật tự xã
hội kèm theo quyền sử dụng công lực để thực hiện chức năng ấy. Họ phải
thực hiện phận sự một cách mẫn cán, cẩn trọng, chặt chẽ và có trách
nhiệm. Họ phải hiểu rằng nhiệm vụ của họ không chỉ để vạch mặt, chỉ tên
tội phạm một cách chính xác mà còn tránh gây tai họa cho người hiền
lương.
Thứ hai, nó mở lối ra cho những vụ án đi vào
ngõ cụt, khi mà dù đã làm hết cách, cơ quan có thẩm quyền không trả lời
được câu hỏi: Ai thực sự là tác giả của hành vi được gọi là tội phạm?
Anh Nguyễn Minh Sang (Tiền Giang) - người bị tòa
án cấp sơ thẩm phạt chín tháng tù dù quá trình điều tra không chứng minh
được anh phạm tội. Đến tháng 3-2013, anh Sang được minh oan. Ảnh:
T.TÙNG
Thật ra có thể trong phần lớn trường hợp, những người
bị cơ quan chức năng đặt vào diện tình nghi cao rốt cuộc là người phạm
tội đích thực. Nhưng không thể từ đó đánh đồng tất cả người bị tình nghi
với tội phạm. Sự quy kết sớm và nghiệt ngã dễ tạo định kiến đối với
người trong cuộc, đồng thời tạo điều kiện bộc phát tâm lý chủ quan, dẫn
đến thái độ làm việc tùy tiện, tắc trách của người có thẩm quyền.
Trước hết, những người có trách nhiệm bảo đảm thực
thi luật pháp phải nhận thức được tầm quan trọng của công việc, đặc biệt
là tác động trực tiếp của nó đối với cuộc sống, sự nghiệp, danh dự,
nhân phẩm và cả tính mạng của con người. Từ nhận thức đó, người ta dễ
dàng nhận ra yêu cầu số một đối với công việc của những người này, đó là
phải tôn trọng sự thật khách quan. Phải bắt cho đúng người, quy cho
đúng tội.
Trong thực tiễn, ngoại trừ trường hợp phạm pháp quả
tang, các vụ vi phạm pháp luật chỉ bị phanh phui sau khi đã xảy ra. Nói
khác đi, có nhiều vụ phạm pháp mà sự thật về nó không bộc lộ một cách
hiển nhiên, cần được dựng lại. Chính những người giữ các vị trí tương
ứng với các giai đoạn trong quá trình tố tụng, chứ không phải ai khác,
chịu trách nhiệm trong việc khôi phục toàn bộ bức tranh diễn biến thật
của câu chuyện. Có được bức tranh hoàn hảo, không chỉ người có thẩm
quyền mà toàn xã hội sẽ có điều kiện thẩm định, đánh giá bản chất của sự
việc một cách đúng đắn, trên cơ sở đó có kết luận chính xác về việc một
người có tội hay không có tội.
Giảm thiểu oan trong tố tụng
Song có những câu chuyện không thể được dựng lại do
dấu vết, manh mối cơ bản không còn đầy đủ. Nghĩa là có những vụ vi phạm
pháp luật bị bỏ lọt, tạm thời hoặc vĩnh viễn, bất chấp các nỗ lực của
con người. Xã hội phải chấp nhận thực tế đó: Suy cho cùng cả việc phát
hiện, cũng như việc bỏ sót các vụ vi phạm pháp luật, đều là những điều
bình thường. Lý do là hệ thống quản lý, tư pháp, cũng như những người
trong hệ thống đó, không phải là thần thánh, không hoàn hảo tuyệt đối về
nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức. Đối với người giữ trọng trách trong hệ
thống, việc cần làm mỗi khi xảy ra trục trặc là phải rà soát lại quy
trình, xem chỗ nào, người nào là nguyên nhân. Sau đó họ phải có biện
pháp chấn chỉnh, tránh để tái diễn những chuyện tương tự.
Điều quan trọng là khi cơ quan tố tụng không thu thập
được chứng cứ buộc tội thì nghi can phải được chính thức suy đoán là vô
tội. Đối với xã hội, đó phải được coi là sự vô tội hoàn hảo, chắc chắn,
không nghi ngờ, không tì vết. Nó cho phép người thụ hưởng tiếp tục
sống, làm việc, giao tiếp trong những điều kiện bình thường. Có thể với
nguyên tắc suy đoán vô tội, nhà chức trách, xã hội buộc phải chứng kiến
kẻ bị cho là thủ ác nhởn nhơ trước mắt mình mà không làm được gì. Tuy
nhiên, nếu sự thất bại trong việc buộc tội một người có thể khiến một
gia đình phải chịu mất mát không thể bù đắp thì việc kết tội oan cho một
người có thể làm tan nát cả hai gia đình, chưa kể những hệ lụy xã hội
tiêu cực kéo theo.
|
Được minh oan sau chín tháng ngồi tù
Theo hồ sơ buộc tội,
tháng 8-2011, anh Nguyễn Minh Sang đến nhà ông nội ở huyện Châu Thành
(Tiền Giang) hái dừa uống. Thấy ông nội chở chú ra khỏi nhà, anh Sang
bước vào thì thấy trên bàn có điện thoại di động và một nhẫn vàng (tổng
giá trị 2,3 triệu đồng) bèn lấy trộm. Trở về, nghe hàng xóm kể có anh
Sang tới nhà, người chú đã bắt anh Sang chở đến công an xã giao nộp.
Anh Sang bị khởi tố,
bắt tạm giam về tội trộm cắp tài sản. Tháng 11-2011, TAND huyện Châu
Thành xử sơ thẩm đã phạt anh Sang chín tháng tù. Anh Sang kháng cáo kêu
oan. Tháng 5-2012, TAND tỉnh Tiền Giang xử phúc thẩm đã hủy án sơ thẩm
để điều tra, xét xử lại.
Điều tra lại không
có kết quả, tháng 11-2012, công an huyện đình chỉ vụ án với lý do hành
vi phạm tội của anh Sang không còn nguy hiểm cho xã hội theo khoản 1
Điều 25 BLHS. Nhận thấy lý do đình chỉ không hợp lý, ngày 18-2-2013 Pháp Luật TP.HCM đã có bài phân tích.
Bài báo được VKSND
Tối cao đồng tình. Cơ quan này đã yêu cầu VKSND tỉnh Tiền Giang kiểm
tra, xem xét lại vụ việc theo hướng phải đình chỉ điều tra bị can theo
điểm b khoản 2 Điều 164 BLTTHS (hết thời hạn điều tra mà không chứng
minh được bị can đã thực hiện tội phạm). Gần một tháng sau, công an
huyện đã ra quyết định “đính chính” lý do đình chỉ điều tra từ khoản 1
Điều 25 BLHS sang điểm b khoản 2 Điều 164 BLTTHS. Nhờ vậy anh Sang mới
chính thức được minh oan.
|
No comments:
Post a Comment